Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti, küresel enerji arzını 1970’ler krizlerinin iki katı seviyesinde etkiledi. Alternatif rotalar ve stoklar şoku hafifletti ancak rafineri kayıpları riskleri artırıyor.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan ve küresel petrol ile doğal gaz arzının yüzde 14’ünü etkileyen kesinti, modern tarihin en büyük enerji arz aksaklığı olarak kayıtlara geçti. McKinsey Küresel Enstitüsü’nün raporuna göre, bu kesinti 1970’lerdeki petrol krizlerinin iki katı, 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşı etkisinin ise altı katı büyüklüğünde gerçekleşti.
ABD/İsrail-İran Savaşı öncesinde küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 20’si Hürmüz Boğazı üzerinden yapılıyordu. Kesintinin zirve yaptığı dönemde, etkilenen enerji arzının yüzde 91’ini petrol oluştururken, doğal gaz tarafındaki etki daha sınırlı kalarak arzın sadece yüzde 3’ünü etkiledi.
Kriz döneminde günlük yaklaşık 3,3 milyon varillik petrol akışı devam ederken, küresel sistemde yerine konulması gereken arz-talep açığı 15,5 milyon varile ulaştı. Bu açığın yaklaşık yüzde 35’i, Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin Fucayra hattı gibi alternatif boru hatları üzerinden sağlanan 4,7 milyon varillik ilave akışla karşılandı.
Brezilya, Kazakistan, ABD ve Venezuela gibi Hürmüz dışındaki üreticilerin katkısı günlük 500 bin varil oldu. Petrol stoklarından günlük 3,5 milyon varil kullanılarak açığın yüzde 20’si giderildi. Bu stokların 2,5 milyon varili Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinden, 1 milyon varili ise Çin’den geldi. Kalan yüzde 45’lik açık ise günlük 6,8 milyon varillik petrol tüketimi düşüşüyle dengelendi.
Devreye alınan mekanizmalar enerji sisteminin dayanıklılığını artırsa da, bu araçların sınırları belirginleşiyor. Ağustos sonu itibarıyla küresel stoklardan yaklaşık 500 milyon varil kullanıldı. Körfez’deki rafinerilerde yaşanan hasarlar nedeniyle üretimin dörtte birinden fazlası durdu. Temmuz ortasında Rusya’daki rafineri kapasitesinin günlük 2 milyon varili devre dışı kalması, küresel fiyatları artırdı.
Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nın eylül ayındaki geçici kapanması, alternatif güzergahların bölgesel gelişmelere karşı kırılganlığını ortaya koydu. Yeni boru hatları projeleriyle 2030’a kadar günlük 13 milyon varil alternatif kapasite sunulması öngörülüyor. Irak-Türkiye boru hattı, Doğu-Batı hattı kapasite artışı ve BAE’deki yeni hat projeleri gündemde.
